Η κατάθεση και ψήφιση του Νομοσχεδίου

Σύντομη ενημέρωση για το ασφαλιστικό

Του Ανδρέα Αχ. Γεωργίου

Προέδρου Δικηγορικού Συλλόγου Καρδίτσας

Όπως είναι γνωστό το Νομοσχέδιο του Υπουργείου Εργασίας, και Κοινωνικής Αλληλεγγύης «Ενιαίο Σύστημα Κοινωνικής Ασφάλειας – Μεταρρύθμιση ασφαλιστικού -συνταξιοδοτικού συστήματος – Ρυθμίσεις φορολογίας εισοδήματος και τυχερών παιγνίων» κατατέθηκε στις 22.4.2016, στις 21.00, στη Βουλή, μαζί με τις συνοδευτικές εκθέσεις (διαβούλευσης, συνεπειών, ΓΛΚ), χωρίς όμως αναλογιστική μελέτη.

Με βάση τον νομοθετικό προγραμματισμο που αποφάσισε η Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής τη Μ. Δευτέρα έλαβε χώρα ΚΟΙΝΗ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗ ΤΩΝ ΕΠΙΤΡΟΠΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΥΠΟΘΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ στην αίθουσα Γερουσίας με θέμα το Νομοσχέδιο. Δεν έχει προγραμματιστεί προς το παρόν άλλη συνεδρίαση στις Επιτροπές τη Μεγάλη Εβδομάδα. Επομένως, η συζήτηση θα συνεχιστεί μετά το Πάσχα στις Επιτροπές, οπότε και θα λάβει χώρα η ακρόαση φορέων επί του νομοσχεδίου.

Το Eurogroup της 22ης Απριλίου

Στο Eurogroup της 22ης Απριλίου κυριάρχησε το ζήτημα των προληπτικών μέτρων. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο που έθεσε πρώτο το θέμα, φαίνεται να έχει την υποστήριξη των υπολοίπων δανειστών. Εμφανίζεται λοιπόν ως προαπαιτούμενο για την ολοκλήρωση της αξιολόγησης η ψήφιση προληπτικών μέτρων ύψος περίπου 3,5 δισεκατομμυρίων ευρώ.

Οι δανειστές ξεκαθάρισαν ότι δεν θα κλείσει η αξιολόγηση αν δεν υπογράψει η κυβέρνηση τα προληπτικά μέτρα. «Η δέσμη μέτρων πρέπει να περιλαμβάνει ένα προληπτικό πακέτο το οποίο θα πρέπει να εφαρμοστεί εάν είναι απαραίτητο για να τηρηθούν οι στόχοι για το πλεόνασμα. Το πακέτο αυτό πρέπει να είναι ισχυρό, να νομοθετηθεί εκ των προτέρων και να έχει τα στοιχεία τα οποία θα το ενεργοποιήσουν» δήλωσε ο Γερουν Ντάισελμπλουμ. Και πρόσθεσε: «Αν υπάρχει το πακέτο, το έκτακτο πακέτο και ο μηχανισμός ενεργοποιήσης, μπορούμε να έχουμε έκτακτο Eurogroup την επόμενη Πέμπτη. Δεν έχει κλείσει. Τότε θα έχουμε και σοβαρή συζήτηση για το χρέος».

Αυτό σημαίνει ότι η κυβέρνηση πρέπει να συμφωνήσει σε συγκεκριμένα μέτρα ύψους 3,5 δισ. Ευρώ περίπου, ή 2 μονάδες του ΑΕΠ. Τα μέτρα αυτά θα αποτυπωθούν – ονομαστικά και συγκεκριμένα – στο επικαιροποιημένο Μνημόνιο (ΜΟU). Η επικαιροποίηση του Μνημονίου (νεότεροι στόχοι, χρονοδιαγράμματα κ.λπ.) γίνεται μετά από κάθε αξιολόγηση. Εφόσον η αξιολόγηση κλείσει την Μ. Πέμπτη, την επομένη η κυβέρνηση πρέπει να νομοθετήσει. «Επειδή η λήψη μέτρων «υπό αίρεση» είναι εμφανώς προβληματική, εικάζεται ότι μπορεί να επιλεγεί η εξής λύση: Η κυβέρνηση θα υπογράψει το 4ο Μνημόνιο (ΜΟU) και θα νομοθετήσει στη Βουλή έναν Ειδικό Μηχανισμό Δέσμευσης, ο οποίος αν διαπιστώσει ότι το πρωτογενές πλεόνασμα του 2018 δεν θα είναι 3,5%, θα ενεργοποιήσει τα επώδυνα μέτρα που θα ενσωματωθούν στο επικαιροποιημένο μνημόνιο. Υπενθυμίζεται ότι κάτι ανάλογο ισχύει στο Δημόσιο Λογιστικό με το Δημοσιονομικό Συμβούλιο, που επιβλέπει τις δαπάνες, και όπου διαπιστωθεί υπέρβαση, περικόπτει τις καταναλωτικές δαπάνες.

Το στίγμα πάντως της διαπραγμάτευσης έδωσε η Κριστίν Λαγκάρντ στη συνέντευξη τύπου με τη χαρακτηριστική διατύπωση: «τίποτα δεν έχει συμφωνηθεί αν δεν συμφωνηθούν όλα». Η εξέλιξη αυτή δείχνει ενδεχομένως ότι το ασφαλιστικό στις λεπτομέρειες του δεν απασχολεί με την ίδια ένταση πλέον τους θεσμούς, οι οποίοι αρκούνται στην δημοσιονομική αποτίμηση του νομοσχεδίου, και συγκεκριμένα στην επίτευξη εξοικονόμησης 1,8 δισεκατομμυρίων ευρώ. Εξάλλου, όπως προκύπτει από δημοσιεύματα -που ομολογουμένως δεν έτυχαν της προσοχής που έπρεπε-, το προτεινόμενο νομοσχέδιο εξειδικεύει κατά περιεχόμενο προτάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που είχαν υποβληθεί με non paper στην ελληνική Κυβέρνηση ήδη στις 25.11.2014 (και τις οποίες φαίνεται ότι η ελληνική πλευρά είχε απορρίψει τότε στο περίφημο πια mail Χαρδούβελη).

Ισως αυτό εξηγεί τη στάση των θεσμών απέναντι στο ασφαλιστικό νομοσχέδιο και την επιμονή με την οποία ο Υπουργός Εργασίας, επικαλείται τη συμφωνία τους στο τελικό κείμενο.

Ο προληπτικός έλεγχος του νομοσχεδίου

Μέχρι την ψήφιση του νομοσχεδίου προβλέπεται προληπτικός έλεγχος σε τέσσερα στάδια: -Γνωμοδότηση του Ελεγκτικού Συνεδρίου επί των συνταξιοδοτικών διατάξεων του Δημοσίου, κατά το άρθρο 73 παρ. 2 Συντ. & 85 παρ. 5 ΚτΒ.

Η Γνωμοδότηση του Δικαστηρίου, που αφορούσε τις συνταξιοδοτικές διατάξεις (ήτοι τα άρθρα 1-26 από το μείζον νομοσχέδιο), περιλαμβάνεται στα Πρακτικά της 1ης ΕΙΔΙΚΗΣ ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΗΣ ΤΗΣ ΟΛΟΜΕΛΕΙΑΣ ΤΟΥ ΕΛΕΓΚΤΙΚΟΥ ΣΥΝΕΔΡΙΟΥ της 20ης Απριλίου 2016. Το Ανώτατο Δημοσιονομικό Δικαστήριο επισημαίνει ότι το σχέδιο νόμου είναι αντισυνταγματικό σε πλείονα σημεία:

1. Έλλειψη αναλογιστικών μελετών

Κατά την Εισήγησή του προς την Ολομέλεια ο Γενικός Επίτροπος της Επικράτειας Μιχαήλ Ζυμής έθεσε ως αφέτηριακό και κομβικό σημείο αξιολόγησης του νομοσχεδίου την έλλειψη αναλογιστικής μελέτης. Κατά την εισήγηση: «(…) δεν συνάγεται ότι έχουν συνταχθεί και ληφθεί υπόψη αναλογιστικές μελέτες, ώστε να μπορεί να τεκμηριωθεί ότι το πλέγμα των διατάξεων αυτών και οι απονεμόμενες εφεξής παροχές, σε συνδυασμό με τα επιβαλλόμενα στους ασφαλισμένους βάρη θα λειτουργήσει μελλοντικά επ’ ωφελεία των συνταξιούχων και θα επιφέρει, έστω και μακροπρόθεσμα, μία δίκαιη εξισορρόπηση του ευρύτερου κοινωνικού συμφέροντος (βιωσιμότητα συνταξιοδοτικού συστήματος) με τον νυν επιχειρούμενο περιορισμό των δικαιωμάτων και των νομίμων προσδοκιών τους, ούτε και αιτιολογείται η αδυναμία θεσμοθέτησης ηπιότερων εναλλακτικών μέτρων για την κατηγορία των συνταξιούχων που εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του παρόντος σχεδίου νόμου και να εξετασθεί η συνολική επιβάρυνσή της από τα διαδοχικώς θεσπιζόμενα σε βάρος της μέτρα (άρθρο 4 παρ. 5 του Συντάγματος)•».

Την θέση αυτή υιοθετεί το Δικαστήριο με αφορμή την κρίση του επί του άρθρου 13 (περί επιβολής ανωτάτου ορίου στις συντάξεις), επισηραίνοντας ότι «Ελλείψει ειδικής αναλογιστικής μελέτης, δεν μπορεί να τεκμηριωθεί η αναγκαιότητα και η προσφορότητα του περιορισμού που εισάγεται με τις εν λόγω ρυθμίσεις. Πολύ περισσότερο που πρόκειται κατ’ ουσίαν για οριζόντια περικοπή συντάξεων άνω ορισμένου ποσού χωρίς την συνεκτίμηση άλλων κριτηρίων όπως λ.χ. η διάρκεια του εργασιακού βίου».

2. Ενιαίος Φορέας Κοινωνικής Ασφάλισης

Επαναλαμβάνοντας κατ’ ουσίαν προηγούμενη γνωμοδότησή του, το Δικαστήριο εμμένει στην θέση του ότι η ένταξη των τακτικών δημοσίων υπαλλήλων και λειτουργών σε ενιαίο κλάδο κύριας σύνταξης με τους ασφαλισμένους του ιδιωτικού τομέα, δεν συνάδει με τις συνταγματικές διατάξεις των άρθρων 103, 73 παρ. 2, 98 παρ. 1 περ. δ και στ.. Ειδικότερα, δέχθηκε ότι «Η υπαγωγή με νόμο σε ενιαίο ασφαλιστικό οργανισμό των δημοσίων υπαλλήλων και λειτουργών με τους λοιπούς εργαζόμενους δεν συνάδει με τη θέση που το ισχύον Σύνταγμα επιφυλάσσει σ’ αυτούς, δεδομένου ότι αυτή συνιστά συνταγματικό κεκτημένο, η ανατροπή του οποίου απαιτεί αναθεώρηση των σχετικών συνταγματικών διατάξεων. Περαιτέρω, η ρύθμιση αυτή θέτει ζήτημα αντίθεσης στην αρχή της προστετευόμενης εμπιστοσύνης που απορρέει από το κράτος δικαίου, δοθέντος ότι η υπαγωγή των εργαζομένων στο σύστημα κοινωνικής ή επαγγελματικής ασφάλισης αποτελεί ουσιώδη παράγοντα που εκτιμάται κατά την επιλογή του επαγγέλματος. Ενόψει αυτών, το υπό εξέταση σχέδιο νόμου, εφόσον στηρίζεται στην ενιαία ασφαλιστική αντιμετώπιση προσώπων που σύμφωνα με το Σύνταγμα δεν μπορούν να υπαχθούν στον ίδιο ασφαλιστικό οργανισμό, εγείρει ζήτημα αντισυνταγματικότητας στο σύνολό του, καθόσον ανατρέπεται το νομοθετικό του θεμέλιο».

3. Εξασφάλιση της βιωσιμότητας του συστήματος

Η πλήρης διακοπή της δυνατότητας της κρατικής χρηματοδότησης του συστήματος κοινωνικής ασφάλισης -που αντιφάσκει, πάντως, προς την αναφερόμενη εγγυητική υποχρέωση του Δημοσίου- θέτει ζήτημα συμβατότητας προς το άρθρο 22 παρ. 5 του Συντάγματος (άρθρο 2 παρ. 5)

4. Παλαιοί και νέοι συνταξιούχοι

Αξιοσημείωτη είναι, τέλος, η ειδικότερη γνώμη του Συμβούλου Γεωργίου Βοίλη, κατά την οποία «η διαφοροποίηση με τις διατάξεις του άρθρου 6 παρ. 2 των συνταξιούχων ως προς το ύψος της καταβαλλόμενης σύνταξης με βάση το τυχαίο γεγονός του χρόνου εξόδου τους από την υπηρεσία και η εξ αυτού και μόνον διαφοροποίησή τους και η δημιουργία δύο κατηγοριών συνταξιούχων (πριν και μετά το νόμο) ήτοι παλαιών και νέων συνταξιούχων, που με τα ίδια χρόνια υπηρεσίας, τον ίδιο βαθμό και μισθό ενεργείας να λαμβάνουν διαφορετικές συντάξεις, η διαφορά των οποίων μπορεί να φθάνει και στο 35%. αντίκειται στις θεμελιώδεις συνταγματικές αργές της ισότητας και της αναλογικότητας που επιβάλλουν την ίση μεταχείριση των ομοίων και την αναλογική συνεισφορά στα δημοσιονομικά βάρη, αρχές που παραβιάζονται σαφώς με τις επίμαχες ρυθμίσεις που στηρίζουν την ως άνω διαφοροποίηση στο τυχαίο γεγονός του χρόνου εξόδου των υπαλλήλων και εν συνεχεία συνταξιούχων από την υπηρεσία»

–Νομοτεχνικός έλεγχος από την Κεντρική Νομοπαρασκευαστική Επιτροπή (ΚΕΝΕ).

Εξ όσων γνωρίζουμε, χωρίς ακόμη να έχουμε στα χέρια μας το τελικό πόρισμα της ΚΕΝΕ, η Επιτροπή, στην οποία συμμετέχουν καθηγητές Πανεπιστημίου, δικηγόροι και δικαστές, πέραν των νομοτεχνικών ζητημάτων, έχει επισημάνει ζητήματα συνταγματικότητας που αφορούν την έλλειψη αναλογιστικών μελετών, το ύψος των εισφορών και την υπαγωγή των δημοσίων υπαλλήλων στον ίδιο ασφαλιστικό φορέα με τους ασφαλισμένους του ιδιωτικού τομέα.

–Γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί

-Επεξεργασία από το Επιστημονικό Συμβούλιο της Βουλής πριν την εισαγωγή του νομοσχεδίου στην Ολομέλεια.

Στους ελέγχους αυτούς, που αφορούν πρωτίστως νομικά ζητήματα, προστίθεται η οικονομική επεξεργασία του ΓΑΚ, και συγκεκριμένα:

• Η Έκθεση του Γενικού Λογιστηρίου του Κράτους, κατά το άρθρο 75 παρ. 1 του Συντάγματος & 85 παρ. 3 ΚτΒ, όπου περιγράφονται οι δημοσιονομικές επιπτώσεις του νομοσχεδίου. Η έκθεση συντάχθηκε σας 22.4.2016 και μεταξύ άλλων περιέχει ένα σημαντικό αριθμητικό δεδομένο: η συνολική επιπλέον εισφοροδοτική επιβάρυνση των αυτοαπασχολούμενων, λόγω αλλαγής της βάσης υπολογισμού των εισφορών από το τεκμαρτό στο πραγματικό εισόδημα, ανέρχεται σε 136 εκ. € έως το 2017, 137 εκ. € έως το 2018 και 138 εκ. € έως το 2019.

Οι δηλώσεις του Υπουργού Εργασίας

Ο Υπουργός Εργασίας, εν τω μεταξύ, επιτίθεται απροκάλυπτα στους «συναδέλφους» του δικηγόρους (τους οποίους προφανώς πλέον δεν αισθάνεται ως τέτοιους), επιχειρώντας να υπεραμυνθεί του ν/σ που εισηγείται, και να διχάσει την ελληνική κοινωνία, κινητοποιώντας μηχανισμούς κοινωνικού αυτοματισμού. «Θα τα πάρουμε από αυτούς που φοράνε μαντηλάκι και γραβάτα σαν εμένα» δήλωσε στις 20.4.2016. Δυο μέρες αργότερα μάθαμε και πόσα θέλει να πάρει επιπλέον: 138 εκ. €. (!)

Με βάση το ύφος και το περιεχόμενο της ονειδιστικής αναφοράς προς το δικηγορικό σώμα, ο Υπουργός έλαβε, νομίζω, την απάντηση που έπρεπε.